X
تبلیغات
خين گل (بیست فوتی ها) - فرهنگ بختيار
 

    تقدیم به دخترم نیوشا                          

                        Go to fullsize image

                           تيه كا ل *

             عامدانه بدون اعراب (فتحه ضمه كسره ) نوشتم كه هركس ادعا دارد كه به زبان

 

              بختیاری تسلط دارد بخواند. اگر كسي نتوتنست بخواند مشكل خودش است.

 

 برقشت مه و افتو به تيا تن تيه كال              ظلمات شو و شوگار  به  پلاتن  تيه كا ل

هيچ ادوني كه بهرجا برسه پات من ايل ؟        يه  كرور كشته  دل ناد ه نهاتن  تيه كا ل ؟

هيچ ادوني كه ديه قحطي دينشت ويده ؟         بسكه منقل من دست دست به دعاتن تيه كال

هيچ ادوني كه ديه قيمت قند  ويده به لم ؟       بسكه مردم شو و رو فرگ لواتن  تيه كا ل

هيچ ادوني كه دلا سي چه همه شهرستن؟       بسكه  پهنن به گل  و زير پاهاتن  تيه كا ل

 هيچ اپرسي كه كيه رهنه پيايل همه سون ؟     كل به زنجيرن و زند ون  مياتن  تيه كا ل

عاشقا  گيزن  وسرگيزه  گرهنه  بخدا             بسكه  چي  فرفره  دور كلکا تن  تيه كا ل

چهچه بلبل و كيكشت تهي رهده ز وير            بسكه  مردم همه  ويردار صداتن تيه كا ل

چونوتيرپرد اكني هي ز من برگ خلت              که مني  لشگر صدام  واباتن  تيه كا ل

عاشقانه چونو هي پيت ادي ور من يك           كه اگوي دكمه و جاد كمه قواتن تيه كا ل

ديه  كي سيوگلاوي   اخوره  يا  هرمو؟           چون  پيايل همه  دلناده  گپاتن  تيه كا ل

ديه  كي  فرگ  طلا جات  اكنه  يا  نرقه ؟         چون تيا خيره به دند ون طلا تن تيه كا ل

غصه هامون كه ديه نيد يكي يا كه  دو تا           غصه ها دي همه از زلف دوتاتن تيه كا ل

چلمه كردن  همه  ميرگل زغم  ديري تو             كپ  آخر ازنن  لنگ  دوا تن  تيه كا ل

خين ميرگل همه رختي به گل و كل ازني            خينسون جمله بدون كه بن ناتن تيه كا ل

مو نديدم  يه نفرهزار  پيا كشته  بو-وه              ار منم كه طالبان ز طافه داتن تيه كا ل

هرچه  نرفين  اكنيم  ما  اثري نيكنه  بت            مو ند ونم  كه كيا  پشت و پناتن تيه كا ل ؟

تو نداري گنهي تقصير دات بيد كه زاييت           ميرگلم مشغول فوش دادن داتن تيه كا ل

سرو  شيرازنه  قد  تو ز  ري  برده  گلم             قد كوه ها  همه  تا  زير  چلاتن   تيه كا ل

يو قده ايكه تو داري تيه كال يا كه درخت؟            شاخ وبلگن  يونو يا ترنه سياتن تيه كال ؟

توچه كردي كه همه لهد و پتي وابينه؟                 د ست خالي همه سون گسنه و لا تن تيه كال

ار كه با صد نفرم  بازي  شطرنج  بكني                به يه ديقه همه سون كيشن و ماتن  تيه كال 

ارگداي سرره سق ازنه  سي يه ريا ل                  عا شقا  سي  يه نظر  بر سر راتن  تيه كال

من هرطا فه كه رهدم تو يه ناخوش داري             چه وسون كردي همه لنگ شفاتن  تيه كا ل ؟

تو چني جن و پري يا كه هدي جادوگر؟               كه  مدام  صف  پيايل  به   نياتن   تيه كال

هوكه حتي سه زنم داره همس فرگ تونه              عازوا  خو ديه هيچ سينه زناتن  تيه كا ل

كوربام زلزله ار چند تو ايا به جمشت                   كه پيايل  همه  دك دك  ز نگاتن   تيه كا ل

يه سه چارروزتو ميو در كه زمندي بزنن              چونكه بي ناشتايي و چاست فداتن تيه كا ل

 

           " دادگر" با همه قورتا كه  اكند هي من ما ل

           خس و  صد عاشق  دي  فرگ نجاتن  تيه كا ل

 

* تيه كال : چشم بين آبي و سبز و مشکی

+ نوشته شده توسط محمد رضا دادگرنژاد در شنبه بیست و هفتم فروردین 1390 و ساعت 11:47 |
   Go to fullsize image          Go to fullsize image              Go to fullsize image

                               

                                        چهاردهم آبان هشتادونه

             به بهانه سالمرگ خنياگربزرگ بختياري استاد بهمن علاء الدين

 

اي مَتَل هايت اهورايي بَلالت دلنشين            گُفت و  لُفتت  نغمه هاي  مردم چادرنشين

سوز آواز شُليِلت  مرهم  درد  لُران              يار يارت   همنواي    عاشقان   خسته  جان

جاي جايِ  بختياري آرزومند تو بود             پس چرا خاك كرج آغوش بربهمن گشود؟

+ نوشته شده توسط محمد رضا دادگرنژاد در سه شنبه بیست و پنجم آبان 1389 و ساعت 9:1 |
 

 

 

                              اسامي منحصر بفرد رايج در بختياري

             اسامي ذيل به احتمال قريب به يقين فقط درقوم بختياري رايج و هنوزكاربرد دارند :

          -- رُنجُكي                     - بَردي                -- بَرفي              - لَقُمي

         -- قَحطي                      -- كُنگَر               -- بَليطي            -- گُرگَلي

         -- كَلبَلي                       --  سُرول             -- هِي بِرون       -- مَندِه

         -- گََرد و                      -- ما ل گَرد           -- علي گِدا         -- خِيرگَرد

        -- شَمبِه (شنبه)            -- جُمِهُ (جمعه)      -- سو وارلي        --مَد ول

       -- سُهدِه رو                 -- خونكار             -- تَش قلي           -- آملا

       -- قيظان                     --مِرداس              -- وارگِه اي         ديندا ما ل      

 

+ نوشته شده توسط محمد رضا دادگرنژاد در چهارشنبه بیست و هشتم مهر 1389 و ساعت 10:56 |
                                    View Image

                                            تي – تِ – نُو

                            Ti- te- now                    

كمترلُري است كه كلمه تركيبي بالا رانشنيده يا حداقل يك آنرابرروي چشمه ها،رودخانه ها يادريااجرانكرده باشد.

اگرتكه سنگ صاف وپهني راميان انگشت شست و سبابه گرفته وبطورافقي وباسرعت روي سطح آب راكدچشمه يا رودپرتاب نماييم سنگ بجاي فرورفتن درآب ،ضمن پيشروي  بصورت پرش هاي متوالي بربسترآب ميخزد تا ازقدرت و سرعت افتاده  ودرآب فرورود يا اينكه درساحل بيحركت درنقطه اي متوقف شود.

معمولا نوجوانا ن ،جوانان ومردان اين آزمايش رابراي اثبات زوربازو، دقت پرتاب ونوعي ورزش انجام مي دهند.واگربصورت برد و باخت ورو كم كني يا تعيين برنده باشد شخص شروع كننده قبل ازپرتاب از حريف يا حريفان ميپرسد:

 " تي- تِ- نُو"  چند  "تي- تِ- نُو"  ؟ وحريف اگراعلام كرد مثلا"  5

 " تي- تِ- نُو"، شروع كننده بايد حداقل 5 پرش راداشته باشد وگرنه

بازنده شده واينبارحريفش بايد تعداد پرشهايي را كه برايش تعيين

مي كنند ارائه نمايد و الي آخر......

 ريشه يابي كلمه: اين كلمه درواقع ازدوكلمه بختياري "تيتِن" بمعني

                              نيشگون يا وشگون و " اُو " بمعني آب تشكيل شده و

                            معني نهايي آن مي شود: نيشگون گرفتن از آب

 درواقع سنگ هنگام پرش وبالاپايين رفتن روي آب بنظرمي آيد

 كه از آب نيشگون مي گيرد. امتحان كنيد. كسي ماهرتراست كه

تعدادپرش هايش برروي آب بيشترباشد. ببينيد بختياري ها چه

چيزهايي ابداع نكرده اند ؟؟    ميخواهيد امتحان كنيد؟؟ 

+ نوشته شده توسط محمد رضا دادگرنژاد در شنبه هفدهم مهر 1389 و ساعت 14:45 |
 

                                         سوار زاگرس

سوار زاگرسمِ

     به گردمن نمی رسد                                                   Go to fullsize image

           هیچ سوار کهنه ای      

                   توسن شعرزین کنم

                         بخت... به یاریم بیا

                                باک ندارم از فلک

                                            چرا که بختیاریم

        از: افشین شیخ رباط

+ نوشته شده توسط محمد رضا دادگرنژاد در یکشنبه شانزدهم خرداد 1389 و ساعت 11:33 |
 

     Go to fullsize image    Go to fullsize image    Go to fullsize image

 

                               شهرخوبم ام آی اس

 لال  باد  آنکه بدت را به  زبان  می آرد        مرده باد آنکه ترا یک نفسی آزارد

کوربادچشم حسودی که چپت می نگرد           کرشودگوشی اگرعیب توازآن گذرد

زنده باد "دادگر" ارفخرتوداردبه سرش        جز"ام آی اس" نبودهیچ فکردگرش

+ نوشته شده توسط محمد رضا دادگرنژاد در چهارشنبه بیست و دوم اردیبهشت 1389 و ساعت 15:15 |
                    

                                                                           

 تا صداي سازتو  غوغا به صحرا  مي كند              زيرورو مي سازد  و شورش به دلها مي كند

  صوت كرناي تو و سرناي تو اي ميشكال              تار و پود "دادگر" را مست و شیدا می کند 

                                             توشما ل

همانگونه که بشربه غذا جهت ادامه حیات احتیاج داردروح هم به ابزاری احتیاج دارد

تا خستگی و خمودگی ناشی ار تلاش وکوشش روزانه خودرامرتفع سازد.

این ابزار متفاوت هستند. لطیفه. خبر خوش. شرکت در مجالس مختلف وبرنامه های

متنوع دیگرمیتواند به نشاط و سرزندگی روح کمک شایان توجهی بکند. اما اساسی

ترین عاملی که بیشترین فرآیند فرح بخشی  و سلامت و سرخوشی  روح و  نهایتا"

جسم را فراهم میسازد موسیقی است.  

درهیچ جایی از کره خاکی قومی وجودندارد که با موسیقی بیگانه باشد حتی قبایل

آدمخوارکه هنگام آماده کردن طعمه خود برای خوردن به رقص و پایکوبی خاصخویش

می پردازند   از این فرایند نهایت لذت رامی برند.

درقوم بختیاری شاید بیشترازهمه جای دیکرموسیقی جایی بس فراگیر و وسیع در

 سبد خانواده و ایل دارد.از تولد نوزاد گرفته تا سنت کنون( ختنه سوران) وازبلکه بندون

( زیرزبونی)گرفته تا حنا  بندان و عقد و عروسی وازجنگ گرفته تا ضرب و جرح

 ونها یتا" تامرگ و کلا" برای هرحرکت و هرتحولی موسیقی مخصوص دارند.

….واین وظیفه ها رایک گروه دونفری بعهده دارند که یکی با لپ های پرازباد در

 سا زمی دمد و دیگری با دو تکه چوب یکی به شکل عصا و یکی ترکه باریک

به پوست مهارشده دراستوانه ای از چوب چنان ولوله ای در جان و روح شنونده

ایجاد می نما یند که گویی دنیا را آب ببرد وتورا خواب …..

این دوجوانمرد و این فرشتگان شادی و این آرام کنند گان و آرامش دهند گان روح و

گوش و چشم را رویهم توشا ل و آنرا که درسازمیدمدمیشکال(میرشکار) مینامند.

این دونفرعلاوه شادی آفرینی و آ؛رایش و پیرایش روح وظایف دیگری نیز دارند که

از جمله دلاکی- استحمام و ارایش داماد- ختنه کردن پسربچه ها- خدمت درسفره کشی

ومیهمانی های بزرگ-خبربردن و خبرآوردن ودرقدیم هم توبره خان در شکارگاه

بود ند که بهمین علت آنهارا میرشکا رویا به گویش بختیاری میشکال می نامید ند.

نود درصد اشعار(بیت ها) شادی-عزا-حماسه-جنگ و دیگرمناسبت ها از خودتوشمال

هاست . اینجا نب چون خود شاعرهستم و طبعا" شعرای بختیاری رابخوبی میشناسم

درجایی ندیده و نخوانده ام که فلان چکا مه یا مرثیه یا بیت های گاگریو(گو-گریه کن)

درعزاویا دو- وا-لالی و ده ها نوع ابیا ت دیگری که درعروسی ها و مرده-مویه(عزا)

خوانده میشود و دل سنگ راآب میکند از مثلا" داراب افسربختیاری یا پژمان یا غیره

باشد.

کی می تواند ادعا کند که شعر معروف آقاغ اوول (ابوالقاسم) ازکد ا م شاعراست ؟

بیت آ صیذال- مندنی-آرضی –بختیارو…. ازکیست؟ رجاء واثق دارم فقط ازتوشمال

هاست ولاغیرولی حیف وصد حیف و هزاران افسوس و دریغ که کسی نمی دانداز کدام

توشمال؟ اصلا" ضعف بزرگ فرهنگ بختیاری نداشتن تاریخ اد بیات و هنر است .

بجای اینهمه تاریخ و شاهد و گواه جنگها و خونریزی ها حتی کتا بچه ای وجود ندارد

که نسل جدید که پیشکش-ما مسن ها بدانیم بیت های واقعا" تکنیکی زیر از کییست؟:

       شاد اوید آقا اوول پیرن کرامی                    تا صدسال دال بخوره لاش نظامی ؟

       بختیار شل شل  کنه  بسرکوشا               کد باریک  بالا  بلند  داره  تماشا   ؟

      پیشم کوه پشتم کمردورم تفنگچی             خدابس جون بووت تند پات ورچی؟

      سرکشیدم من دریچه گمب گمب دهله       دردم چینام آقا دوما عرقت بوی گله؟

      ارورستم کوه گرم ا گن یو هاره                ایهمه کوه گشتنم  ز  داغ  براره ؟

 بازهم لازم هست بگویم؟ نه. اطاله کلام میشود.

                     

          ادامه دارد

 

 

 

 

 

+ نوشته شده توسط محمد رضا دادگرنژاد در چهارشنبه بیست و هفتم آبان 1388 و ساعت 7:57 |


Powered By
BLOGFA.COM